Neden Logoterapi?

Can Sabaner, VALUE İstanbul, Akademik Direktör

Psikoterapi alanındaki birçok yaklaşım, insanın ruhsal acısını anlamaya ve hafifletmeye çalışır. Kimi yaklaşımlar geçmiş yaşantılara, kimi düşünce ve davranış kalıplarına, kimi duygusal düzenleme becerilerine, kimi de ilişkisel örüntülere odaklanır. Bu yaklaşımların her biri insan deneyiminin önemli bir yönünü görünür kılar. Logoterapi ise bu tabloya farklı bir yerden katkı sunar: insanın anlam arayışını merkeze alır.

Viktor Frankl’a göre insan yalnızca dürtülerinin, geçmişinin, çevresinin ya da belirtilerinin toplamı değildir. İnsan aynı zamanda geleceğe yönelen, değerler taşıyan, seçim yapabilen ve yaşamına bir anlam arayan varlıktır. Bu nedenle logoterapi, danışanın sadece “neden böyle hissediyorum?” sorusuyla değil, “bu hayat benden ne bekliyor?” sorusuyla da karşılaşmasına alan açar.

Birçok psikoterapi yaklaşımı, kişinin acısını azaltmayı, işlevselliğini artırmayı ya da daha sağlıklı baş etme yolları geliştirmesini hedefler. Bunlar tabii ki önemlidir, ancak logoterapiye göre insanın ihtiyacı yalnızca daha az acı çekmek değildir. İnsan, acısının içinde bile bir yön, bir neden, bir sorumluluk ya da bir değer bulmaya ihtiyaç duyar. Çünkü bazen belirti azalır, koşullar düzelir, hayat dışarıdan daha düzenli görünür, fakat kişi yine de içsel bir boşluk hissedebilir.

Logoterapi tam da bu boşluk hissine odaklanır. Modern insanın sıkça yaşadığı anlamsızlık, amaçsızlık ve yön kaybı, yalnızca psikolojik bir rahatsızlık olarak değil, varoluşsal bir mesele olarak ele alınır. Frankl buna “varoluşsal boşluk” adını verir. İnsan neye yöneldiğini, ne için yaşadığını, hangi değerlere cevap verdiğini kaybettiğinde ruhsal hayatında derin bir boşluk oluşabilir. Logoterapi, bu boşluğu yalnızca semptom düzeyinde değil, anlam düzeyinde anlamaya çalışır.

Bu yaklaşımın ayırt edici yönlerinden biri, insanın özgürlük ve sorumluluk kapasitesine yaptığı vurgudur. Elbette insan her şeyi seçemez. Geçmişini, kayıplarını, hastalıklarını, içinde bulunduğu bazı koşulları değiştiremeyebilir. Fakat logoterapiye göre insan, bu koşullar karşısında nasıl bir tavır alacağını seçme imkânını hiçbir zaman kaybetmez. Bu özgürlük sınırsız değildir, fakat insan olmanın temelinde yer alan bir özgürlüktür.

Bu nedenle logoterapi, danışana hazır cevaplar vermez. “Senin hayatının anlamı budur” demez. Bunun yerine kişinin kendi yaşamında zaten mevcut olan anlam potansiyellerini fark etmesine yardım eder. Anlam, dışarıdan dayatılan bir öğüt değil, kişinin kendi yaşam koşullarında keşfettiği bir cevaptır. Bu cevap bazen bir ilişkide, bazen bir görevde, bazen üretken bir eylemde, bazen de değiştirilemeyen bir acı karşısında alınan duruşta ortaya çıkar.

Logoterapi diğer psikoterapilere karşı bir alternatif olmak zorunda değildir. Daha doğrusu, insanı anlamaya yönelik manevi bir boyut ekler. Bir kişi düşünce kalıpları üzerine çalışabilir, geçmiş ilişkilerini anlayabilir, duygularını düzenlemeyi öğrenebilir ve aynı zamanda hayatındaki anlam sorusuyla yüzleşebilir. Logoterapi, bu bütün içinde insanın manevi ve varoluşsal boyutunu görünür kılar.

“Neden logoterapi?” sorusunun cevabı burada yatar. Çünkü insan yalnızca probleminin çözülmesini istemez, yaşamının bir nedeni olmasını ister. Yalnızca acıdan kurtulmak değil, acının içinden geçerken bile insan kalabilmek ister. Yalnızca belirtilerinin azalmasını değil, hayatıyla daha derin bir bağ kurmayı ister. Logoterapi, bu bağı anlam üzerinden yeniden düşünmeye davet eder. Yaşam her zaman kolay değildir; fakat her durumda insana yöneltilmiş bir soru vardır. Logoterapi, kişinin bu soruya kendi özgürlüğü ve sorumluluğu içinde cevap verebilmesine yardımcı olur.